Soms weet je na tien minuten al hoe je je moet verhouden tot een documentaire. Bij Wakker in Paraguay werkt dat anders. Die serie begint bijna ongemakkelijk lichtvoetig en eindigt ergens in een gebied waar (uit)lachen plaatsmaakt voor iets wat verdacht veel op medelijden lijkt.
De vijfdelige VPRO-serie volgt Nederlanders die het vertrouwen in de overheid volledig kwijt zijn. Corona was de katalysator, maar de onvrede zit dieper: belastingen, regels, chemtrails, 5G, ‘zij die het bedrog niet zien’. De oplossing, zo is hen verteld, ligt in Paraguay. Een ver land, een leeg canvas, vrijheid. Althans: dat is het verhaal waarmee ze vertrekken.
Wat Wakker in Paraguay bijzonder maakt, is dat de makers geen seconde proberen om gelijk te halen of te ontkrachten. Regisseurs Fleur Amesz en Gijs Swantee kiezen nadrukkelijk niet voor waarheidsvinding, maar voor nabijheid. De voice-over — en die verdient echt een aparte vermelding — is betrokken, scherp geschreven en consequent terughoudend. Geen ironie, geen ontmaskering, geen moreel vingertje. Alleen observatie. En dat blijkt een veel effectiever wapen.
Aanvankelijk is het bijna vermakelijk. Mensen die met grote stelligheid praten over een land dat ze nauwelijks kennen. Gemeenschappen die Nederlandse normen en waarden willen kopiëren, zonder ook maar één moment nieuwsgierig te zijn naar de Paraguayaanse realiteit. De tegenstelling tussen overtuiging en praktijk levert scènes op die je bijna als satire zou kunnen lezen, ware het niet dat niemand hier acteert.
Langzaam schuift de toon. Want achter de grote woorden zitten echte angsten. Mensen die lichamelijke klachten ervaren, families die breken, broers en moeders die elkaar proberen vast te houden terwijl ze fundamenteel anders naar de wereld kijken. De serie toont hoe het wantrouwen niet alleen richting ‘de overheid’ is gericht, maar uiteindelijk ook alles aantast wat dichtbij staat.
Een van de sterkste momenten is wanneer duidelijk wordt dat Paraguay tijdens corona juist extreem strenge maatregelen had. Grenzen dicht, harde handhaving. Iets wat vrijwel niemand van tevoren wist — of wilde weten. De droog uitgesproken conclusie van Jan Engel (inderdaad… de broer van Willem): “Oh, we chose the wrong country” is tegelijk pijnlijk en onthullend. Het idee van vrijheid bleek vooral gebaseerd op geruchten en wensdenken.
Wat Wakker in Paraguay knap doet, is het ongemak laten bestaan. Je lacht, je fronst, je ergert je, en ergens onderweg betrap je jezelf erop dat je meeleeft met mensen die je gedachtegoed totaal niet deelt. Niet omdat ze gelijk hebben, maar omdat hun zoektocht naar grip, erkenning en autonomie zo menselijk is.
Wat dat betreft is de absolute protagonist misschien nog Bart; een man die helemaal niets met het wappie-gedachtegoed heeft, maar door de liefde vijftien jaar geleden naar het land van Luis Suarez verhuisde. Om na een decennium en een scheiding later er vervolgens achter te komen dat het verdomde lastig is de voogdij over je kinderen te krijgen in dat land. Hij zegt weinig, maar denkt veel van de nieuwe Nederlanders die het allemaal wel even gaan oplossen.
De serie voelt nergens belerend en nergens gemakzuchtig. Door juist volledig mee te bewegen met de personages, zonder hun overtuigingen te fileren, ontstaat ruimte voor iets zeldzaams: nuance. In een tijd waarin alles zwart-wit lijkt te moeten zijn, laat deze documentaire zien hoe grijs het gebied ertussen eigenlijk is.
Wakker in Paraguay is daardoor meer dan een serie over ‘wappies die emigreren’. Het is een portret van polarisatie, vervreemding en de prijs van absolute zekerheid. En misschien ook een stille uitnodiging om elkaar iets minder snel af te schrijven.
Te zien via VPRO op NPO Start.
FAQ – Wakker in Paraguay
Waar gaat Wakker in Paraguay precies over?
De serie volgt een groep Nederlanders die het vertrouwen in de Nederlandse overheid volledig kwijt zijn en besluiten te emigreren naar Paraguay. Niet als vakantie, maar als definitieve breuk met Nederland. De documentaire onderzoekt wat hen drijft, hoe hun ideeën botsen met de werkelijkheid en of het ‘beloofde land’ ook echt zo vrij blijkt als gehoopt.
Worden de hoofdpersonen belachelijk gemaakt?
Nee. De serie kiest nadrukkelijk voor een observerende aanpak. Er wordt niet gefactcheckt, gecorrigeerd of ontmaskerd. Juist daardoor ontstaan de meest confronterende momenten vanzelf, zonder dat de makers hoeven in te grijpen.
Neemt de serie een standpunt in over chemtrails, 5G en complotten?
Nee. Die overtuigingen worden niet bevestigd, maar ook niet ontkracht. De focus ligt op de beleving van de personages en de gevolgen van hun overtuigingen voor hun leven en relaties.
Is Wakker in Paraguay vooral grappig of juist schrijnend?
Allebei. De serie begint licht en soms zelfs komisch, maar schuift gaandeweg op naar iets veel tragischers. Wat eerst vreemd en absurd lijkt, wordt langzaam pijnlijk herkenbaar menselijk.
Waarom is Paraguay zo’n belangrijke locatie?
Voor de hoofdpersonen staat Paraguay symbool voor vrijheid, weinig regels en een nieuw begin. De serie laat zien hoe dat beeld botst met de realiteit van een land met een eigen geschiedenis, cultuur en — ironisch genoeg — een periode van zeer strenge coronamaatregelen.
Voor wie is deze serie interessant?
Voor iedereen die wil begrijpen waar het groeiende wantrouwen richting overheid en instituties vandaan komt. Ook — of juist — als je het totaal oneens bent met de overtuigingen van de hoofdpersonen.
Waar is de serie te bekijken?
De volledige serie is te streamen via NPO Start en npodoc.nl.
