Je zit aan de eettafel, nietsvermoedend kauwend op een stukje bloemkool, wanneer je twaalfjarige neefje je aankijkt en met een stalen gezicht verkondigt dat je ‘negative rizz’ hebt en dat je ‘fanum tax’ moet betalen op je toetje. Je knippert twee keer. Je lacht ongemakkelijk. Je hebt geen idee wat er zojuist is gebeurd, maar je voelt aan je water dat je zojuist verbaal bent afgeserveerd. Welkom in de wondere wereld van de digitale generatiekloof, waar taal niet langer een communicatiemiddel is, maar een cryptografische sleutel.
Het is verleidelijk om dit af te doen als het zoveelste voorbeeld van ‘jeugdtaal’. Immers, wij riepen vroeger ook dingen die onze ouders de wenkbrauwen deden fronsen. Maar er is iets fundamenteel anders aan de hand. De snelheid waarmee termen als ‘skibidi’, ‘gyatt’ en ‘sigma’ opkomen en weer verdwijnen, is niet toevallig. Het is een geavanceerd, sociologisch verdedigingsmechanisme. Een firewall tegen de bemoeienis van volwassenen, marketeers en iedereen die geboren is voor de lancering van de eerste iPhone.
De evolutie van de meme: van jaren naar microseconden
Laten we even teruggaan in de tijd. In de begindagen van het internet had je memes die het uithoudingsvermogen hadden van een marathonloper. ‘Rickrolling’ was jarenlang grappig (of irritant). Een plaatje van een kat die om een cheeseburger vroeg, kon maandenlang circuleren op forums en vroege sociale netwerken. Je had de tijd om de grap te leren kennen, hem te begrijpen en er vervolgens aan deel te nemen. Het was een inclusief proces.
Tegenwoordig is de levenscyclus van een internetgrap korter dan de batterijduur van een tweedehands smartphone. Tegen de tijd dat een trend de mainstream media bereikt – of erger nog, wanneer je tante het op Facebook deelt – is het voor de oorspronkelijke doelgroep alweer ‘cringe’. Dit fenomeen wordt gedreven door de algoritmes van TikTok en Instagram Reels, die content met een duizelingwekkende snelheid serveren en weer afdanken. Maar het is meer dan alleen technologie; het is een bewuste strategie van Gen Z en Gen Alpha.
Memes als sociale encryptie
Zie het als volgt: zodra een volwassene de code kraakt, wordt de code veranderd. Het is een eindeloos kat-en-muisspel. De jeugd gebruikt taal en humor om een eigen ruimte te creëren waarbinnen ze veilig zijn voor de blik van buitenstaanders. Als jij snapt wat ‘skibidi toilet’ betekent, is de lol er voor hen af. De absurditeit en de onbegrijpelijkheid zijn geen bijwerkingen; het zijn de kernfuncties. Het is ‘security through obscurity’ toegepast op sociale interactie.
Dit mechanisme dient een belangrijk doel: identiteitsvorming. In een wereld waarin alles online wordt gedeeld en ouders via apps kunnen zien waar hun kinderen uithangen en wat voor cijfers ze halen, is taal het laatste bastion van privacy. Door woorden te gebruiken die voor een buitenstaander klinken als een willekeurige reeks klanken, creëren ze een exclusieve club. En jij, met je Facebook-account en je LinkedIn-profiel, staat niet op de gastenlijst.
De tragiek van de meekomende marketeer
Nergens wordt deze kloof pijnlijker zichtbaar dan in de wereld van marketing. Bedrijven spenderen duizenden euro aan bureaus die hen moeten vertellen hoe ze ‘de jeugd’ kunnen bereiken. Het resultaat is vaak tenenkrommend. We zien grote merken die wanhopig proberen in te haken op een trend die eigenlijk vorige week al is overleden. Het is het digitale equivalent van je vader die zijn pet achterstevoren opzet en vraagt: “Hoe gaat het, mede-jongeren?”
Het probleem is dat authenticiteit niet te koop is. Zodra een merk een term als ‘slay’ of ‘no cap’ gebruikt in een commerciële uiting, sterft het woord een onmiddellijke dood in het wild. De jongere generatie ruikt de commercie op kilometers afstand. Ze zijn opgegroeid met influencers en gesponsorde content; hun bullshit-radar is fijner afgesteld dan de sensoren in de nieuwste tech-gadgets die we hier bij Draadbreuk bespreken. Ze weten wanneer ze bespeeld worden, en ze straffen het af met genadeloze spot.
De rol van het algoritme in culturele versnippering
We kunnen niet over dit onderwerp praten zonder de olifant in de serverruimte te benoemen: het algoritme. Platforms als TikTok zijn niet ontworpen om mensen samen te brengen, maar om individuele gebruikers zo lang mogelijk aan het scherm gekluisterd te houden. Dit gebeurt door hyper-specifieke content te serveren. Het gevolg is dat er niet langer één gedeelde internetcultuur is.
Jouw neefje zit in een totaal andere ‘bubbel’ dan zijn klasgenootje. De ene zit diep in de ‘Minecraft-parkour-over-reddit-verhalen’ hoek, terwijl de ander verdrinkt in ‘corecore’ video’s met depressieve ondertonen. De termen en grappen die in de ene niche ontstaan, zijn in de andere totaal onbekend. Dit maakt het voor buitenstaanders (lees: ouders en leraren) nagenoeg onmogelijk om nog grip te krijgen op de belevingswereld van het kind. Er is geen ‘Top 40’ meer van cultuur; er zijn miljoenen gepersonaliseerde playlists.
Waarom je het niet hoeft te snappen
Misschien voelt dit alles wat deprimerend. Je voelt je oud, buitengesloten en verward. Maar hier is het goede nieuws: dat is precies de bedoeling, en dat is oké. Je hoeft ‘rizz’ niet te snappen. Sterker nog, als je het zou proberen te gebruiken, zou je het mechanisme kapotmaken. Het is de natuurlijke orde der dingen. Elke generatie zet zich af tegen de vorige door middel van kleding, muziek en taal. Het enige verschil is dat de cyclus nu, door de turbo-injectie van het internet, sneller gaat dan het geluid.
In plaats van krampachtig te proberen ‘bij de tijd’ te blijven, kunnen we beter accepteren dat we toeschouwers zijn geworden. We kunnen genieten van de technologie, de gadgets en de innovaties die deze tijd ons brengt, zonder dat we de bijbehorende sociologische encryptie hoeven te kraken. Laat die kinderen lekker hun gang gaan met hun onbegrijpelijke memes. Wij hebben tenminste nog de herinnering aan de tijd dat je het internet kon uitzetten door simpelweg de stekker uit het modem te trekken.
De toekomst van digitale taal
Wat brengt de toekomst? Waarschijnlijk een nog snellere versnippering. Met de opkomst van AI-gegenereerde content zullen memes nog abstracter en absurder worden. We zien nu al de eerste tekenen van ‘brainrot’ content: video’s die zo chaotisch en betekenisloos zijn dat ze puur dienen als dopamine-infuus. Voor ons, de oudere garde, ziet het eruit als een digitale psychose. Voor de jeugd is het dinsdagmiddag.
Dus de volgende keer dat iemand zegt dat je ‘NPC energy’ uitstraalt, glimlach dan gewoon vriendelijk. Besef dat je getuige bent van een fascinerend sociologisch experiment. En troost je met de gedachte dat ook deze generatie ooit oud zal worden, en dat hun kinderen hen zullen uitlachen om hun verouderde TikTok-referenties. De cirkel is rond, en hij draait alleen steeds sneller.
Mini-woordenboek: internettaal
Rizz
Afkorting van charisma. Het vermogen om te flirten of iemand voor je te winnen.
Negative rizz = het tegenovergestelde: actief onaantrekkelijk gedrag.
Fanum tax
Een denkbeeldige ‘belasting’ waarbij iemand iets van jouw eten, drinken of aandacht opeist. Ontstaan binnen een vaste groep streamers; inmiddels een algemeen excuus om je toetje te confisqueren.
Gyatt
Uitroep van verbazing of bewondering, vaak overdreven en ironisch. Wordt vooral gebruikt om een reactie te parodiëren, niet om daadwerkelijk respect te tonen.
Sigma (male)
Verwijzing naar een internet-archetype: de eenzame, onafhankelijke figuur die zich niets aantrekt van sociale regels. Vaak ironisch gebruikt; zelden serieus.
Skibidi
Opzettelijk betekenisloos woord, afkomstig uit virale video’s en muziek. Betekent niets, en dat is precies de bedoeling.
Skibidi toilet
Een extreem absurde animatieserie die populair werd door herhaling en chaos. Wordt vaak aangehaald als symbool voor ‘brainrot’-humor.
NPC energy
Iemand die zich gedraagt als een niet-speelbaar personage in een videogame: weinig initiatief, voorspelbaar, zonder zichtbare innerlijke monoloog.
Main character energy
Het tegenovergestelde van NPC energy. Iemand die zich gedraagt alsof alles om hem of haar draait — soms bewonderend, vaak sarcastisch.
No cap
“Geen grap” of “ik meen het serieus”. Wordt vaak toegevoegd om een uitspraak kracht bij te zetten, ook als dat nergens voor nodig is.
Cap
Het tegenovergestelde van no cap. Onzin, leugen, overdreven verhaal.
Slay
Iets (of iemand) doet het uitzonderlijk goed. In de praktijk vaak zo vaak gebruikt dat het zijn kracht heeft verloren.
Cringe
Plaatsvervangende schaamte. Het universele oordeel over alles wat te hard zijn best doet, vooral door volwassenen.
Based
Goed, moedig of authentiek — meestal omdat iemand zich niets aantrekt van de mening van anderen. Kan zowel serieus als ironisch zijn.
Mid
Middelmatig. Niet slecht genoeg om boos over te worden, niet goed genoeg om aandacht aan te besteden. Misschien wel het hardste oordeel.
L / Take the L
Een verlies, blunder of sociale misser. “Die outfit is een L.”
W
Het tegenovergestelde van een L. Een zeldzaam succesmoment.
Bet
“Oké”, “afgesproken” of “doen we”. Functioneert als universeel instemmingswoord.
Sus
Verdacht of vreemd gedrag. Afkomstig uit Among Us, inmiddels volledig losgezongen van het spel.
Corecore
Een vorm van meme-content waarin clips chaotisch over elkaar worden geplakt om juist de leegte en absurditeit van internetcultuur te tonen.
Brainrot
Overkoepelende term voor content die zo repetitief, luid en inhoudsloos is dat het vooral bedoeld is om gedachteloos te consumeren.
