Betaalbaar vast breedbandinternet is volgens de Finse impact-investeerder Finnfund dé sleutel om armoede in ontwikkelingslanden terug te dringen. Dat stelt Juho Uusihakala, Senior Development Impact Adviser bij Finnfund, in een recente toelichting op de digitale kloof tussen rijk en arm, aldus Finnfund.
Zo groot is de wereldwijde digitale kloof echt
Volgens Uusihakala is het idee dat ‘iedereen online is’ vooral een westerse bubbel. In Afrika zijn er op een bevolking van ruim een miljard mensen naar schatting slechts acht miljoen vaste internetverbindingen. Dat is minder dan één procent. De meeste mensen zijn aangewezen op mobiel internet, dat vaak trager en instabieler is.
De Internationale Telecommunicatie-unie van de VN vindt dat internet universeel en voor iedereen toegankelijk moet zijn. Maar om er echt iets aan te hebben – werk vinden, studeren, ondernemen – moet die verbinding niet alleen bestaan, maar ook snel, betrouwbaar en betaalbaar zijn. En daar gaat het mis, zegt Uusihakala.
Hij onderscheidt drie “digitale kloven”. De eerste is de zogeheten ‘coverage gap’: mensen die überhaupt geen mobiel breedband in de buurt hebben. Dat aantal daalde van 1,4 miljard in 2015 naar 300 miljoen in 2024, vooral in afgelegen en erg arme delen van Afrika. De veel grotere ‘usage gap’ gaat over mensen die wél in bereik van mobiel internet wonen, maar het niet gebruiken: 3,1 miljard mensen. Vaak omdat apparaten of databundels te duur zijn, of omdat mensen niet weten wat ze ermee kunnen, geen digitale vaardigheden hebben of geen relevante content in hun taal vinden.
Culturele factoren spelen ook mee. In India blijven veel vrouwen offline omdat internet als ‘niet relevant’ wordt gezien of omdat taal een barrière is. In Zuid-Azië en Sub-Sahara Afrika gebruiken vrouwen dertig procent minder vaak internet dan mannen. De mobiele branche-organisatie GSMA schat dat het dichten van deze kloven de wereldeconomie tussen 2023 en 2030 zo’n 4,8 biljoen dollar kan opleveren – omgerekend ongeveer 4,43 biljoen euro – waarbij meer dan de helft van die groei uit Zuid-Azië en Afrika zou komen.
De derde kloof draait om kwaliteit: hoe beter en intensiever internet wordt gebruikt – bijvoorbeeld voor werk, onderwijs en digitale diensten – hoe groter de economische impact. Met andere woorden: eindeloos scrollen is leuk, maar van een stabiele glasvezelverbinding heb je net iets meer.
Waarom vast internet zoveel verschil maakt
De oplossing is volgens Uusihakala minder mysterieus dan het klinkt: investeren in bedrijven die vast, betaalbaar internet aanleggen in wijken en dorpen waar dat nu niet bestaat. Vast internet betekent hier: een verbinding via kabel of glasvezel in huis of op kantoor, met een vaste lijn, in plaats van alleen via mobiele netwerken en databundels.
Een voorbeeld komt uit Kenia, waar het bedrijf Poa! Internet – een investeringsproject van Finnfund – vaste verbindingen levert in buurten waar mensen traditioneel op dure of langzame mobiele data zijn aangewezen. “In Kenia heeft bijvoorbeeld 75% van de mensen die via Poa! Internet toegang kregen tot vast internet, hun inkomen verhoogd door online te werken of te studeren. Met een maandelijkse kostprijs van ongeveer 10 euro is de dienst zelfs voor mensen met een laag inkomen betaalbaar”, zegt Uusihakala. Dat bedrag van ongeveer 10,00 euro per maand is volgens hem een kantelpunt: nog steeds veel geld, maar haalbaar voor huishoudens met lage inkomens.
In Zuid-Afrika investeert Finnfund in Fibertime, dat met technologie van Nokia vaste internetverbindingen in arme wijken legt. Onderzoek laat zien dat mensen met onbeperkte Fibertime-toegang twee keer zo veel kans hebben op een vaste baan. Veel van hen zijn alleenstaande moeders voor wie stabiel werk en inkomen letterlijk toekomstplanning mogelijk maakt.
Finnfund ziet in zijn projecten dat extra inkomen vaak als eerste naar beter onderwijs voor kinderen gaat. Daarna volgen dingen die we hier misschien vanzelfsprekend vinden: contact houden met familie in het buitenland via videogesprekken – bijvoorbeeld in Nepal, waar veel mensen in andere landen werken. Dat soort gebruik van technologie krijgt in persberichten vaak de wat plechtige stempel ‘kwaliteit van leven’, en hier lijkt dat uit de praktijk niet eens overdreven.
Uusihakala wijst er bovendien op dat het dataverbruik in Afrika nog steeds laag is, wat de economische voordelen van digitalisering beperkt en de kloof met andere regio’s vergroot. Tegelijkertijd vormt de opkomst van kunstmatige intelligentie een nieuwe test: als grote delen van de wereld achterblijven bij AI, kan dat de mondiale ontwikkeling verder uit balans trekken. Toegang tot AI vraagt immers om veel data en serieuze infrastructuur – precies wat in veel ontwikkelingslanden nog ontbreekt.
FAQ over vast internet en armoedebestrijding
Wie is Finnfund en wat doen ze precies?
Finnfund is een Finse ontwikkelingsfinancier en zogenoemde impact-investeerder. Het bedrijf stopt geld in ondernemingen in ontwikkelingslanden die maatschappelijke problemen aanpakken, zoals toegang tot internet, duurzame energie of landbouw. Per jaar investeert Finnfund naar eigen zeggen 200 tot 250 miljoen euro in 20 tot 30 bedrijven, vooral in sectoren als digitale infrastructuur, schone energie, bosbouw, landbouw en financiering voor kleine en middelgrote bedrijven.
Wat bedoelen ze met ‘vast breedbandinternet’?
Vast breedbandinternet is internet via een fysieke verbinding naar huis of bedrijf, bijvoorbeeld via koperkabel, kabelnetwerk of glasvezel. Het is dus geen mobiele verbinding via een simkaart. Meestal betekent vast internet:
- hogere snelheid dan mobiel internet
- stabielere verbinding, ook als veel mensen tegelijk online zijn
- vaak onbeperkt dataverbruik tegen een vast maandbedrag
Wat zijn de drie digitale kloven waar Uusihakala het over heeft?
Uusihakala beschrijft drie soorten digitale achterstand:
- Coverage gap: mensen die geen mobiel breedband in hun omgeving hebben, dus letterlijk geen bereik.
- Usage gap: mensen die wél in bereik wonen, maar internet niet gebruiken, bijvoorbeeld omdat telefoons of data te duur zijn, of omdat ze niet weten wat ze ermee kunnen.
- Kwaliteitskloof: mensen die wel online zijn, maar geen snelle, betrouwbare verbinding of digitale vaardigheden hebben om internet in te zetten voor werk, onderwijs of diensten.
Waarom zou vast internet armoede helpen verminderen?
Uit de voorbeelden van Finnfund blijkt dat mensen met een vaste, betaalbare verbinding:
- meer kans hebben op werk of beter betaald werk
- online kunnen studeren of cursussen volgen
- zelf een bedrijf kunnen starten of uitbreiden via online diensten
- makkelijker toegang krijgen tot overheidsdiensten en financiële diensten
In Kenia gaf 75 procent van de nieuwe gebruikers van Poa! Internet aan dat hun inkomen steeg doordat ze konden werken of studeren via internet. In Zuid-Afrika bleken gebruikers van Fibertime twee keer zo veel kans te hebben op een vaste baan.
Hoe groot is de potentiële economische impact wereldwijd?
De branche-organisatie GSMA schat dat het dichten van de digitale kloven tussen 2023 en 2030 ongeveer 4,8 biljoen dollar extra aan de wereldeconomie kan toevoegen. Dat is grofweg 4,43 biljoen euro. Meer dan de helft van die groei zou volgens die inschatting uit Zuid-Azië en Afrika komen, waar nu de grootste achterstand is.
Welke rol speelt kunstmatige intelligentie in deze discussie?
Volgens Uusihakala verandert kunstmatige intelligentie de manier waarop in digitale infrastructuur wordt geïnvesteerd. AI kan veel economische waarde creëren, maar alleen in regio’s waar voldoende data, rekenkracht en betrouwbare internetverbindingen zijn. Als grote delen van Afrika en Zuid-Azië daarin achterblijven, vergroot dat de ongelijkheid. Daarom waarschuwt hij dat eerlijke toegang tot AI een nieuw, belangrijk front wordt in ontwikkelingssamenwerking.
Wat kost vast internet in de praktijk in deze projecten?
Voor het Keniaanse voorbeeld Poa! Internet noemt Uusihakala een prijs van ongeveer 10,00 euro per maand. Volgens hem ligt dat laag genoeg om ook voor huishoudens met een beperkt inkomen haalbaar te zijn, zeker als die verbinding helpt om extra inkomen te genereren.
Is dit vooral mobiel of juist glasvezel en kabel?
De projecten die Finnfund hier uitlicht, gaan expliciet over vaste verbindingen. In Kenia gaat het om vaste aansluitingen via Poa! Internet; in Zuid-Afrika levert Fibertime vaste toegang met technologie van Nokia. Mobiel internet blijft in veel landen wel belangrijk, maar wordt in deze analyse gezien als stap één. De volgende stap is een vaste, snellere en stabielere lijn in huis of op kantoor.
