Het probleem zit niet in de wil. Ruim de helft van de Nederlanders staat open voor duurzamere keuzes, maar minder dan een derde zet die stap ook daadwerkelijk. Dat blijkt uit de nieuwe Monitor Duurzaam Leven van kenniscentrum Milieu Centraal, uitgevoerd onder ruim 4.000 mensen in samenwerking met onderzoeksbureau Motivaction.
De conclusie is dat de energietransitie niet vastloopt op onwil, maar op uitvoerbaarheid. Isolatie, warmtepompen, elektrisch rijden: mensen zien het wel zitten, maar het systeem eromheen maakt het te ingewikkeld, te duur of te onduidelijk om de sprong te wagen. Ika van de Pas, directeur-bestuurder van Milieu Centraal, zegt het zo: “De echte versnelling van de energietransitie zit niet alleen in technologie, maar vooral in wat mensen in hun dagelijks leven kúnnen doen. Het vraagt niet om meer motivatie, maar om randvoorwaarden zoals voorspelbaar beleid, lagere financiële risico’s, duidelijke keuzes en actieve ondersteuning.”
Binnen wonen is het draagvlak groot: zeven op de tien woningeigenaren wil in een goed geïsoleerde woning wonen, en zo’n 60 procent heeft al minstens één maatregel genomen. Maar slechts 5 procent van de woningen van vóór 2018 is daadwerkelijk klaar voor een aardgasvrije toekomst. Mensen blijven steken bij dubbel glas en vloerisolatie, terwijl de volgende stap, een warmtepomp of een complete schil, te groot aanvoelt.
Opvallend is hoe snel de bereidheid kan verschuiven zodra de omstandigheden veranderen. Uit een aanvullende flitspeiling van 28 april, gehouden onder 1.000 Nederlanders via het panel van Norstat Express, bleek dat de openheid voor een elektrische auto in één jaar steeg van 44 naar 65 procent, mede door de aangekondigde terugkeer van EV-subsidie en de bekende aansluitproblemen in Utrecht. De bereidheid voor een volledig elektrische warmtepomp sprong van 49 naar bijna 70 procent. Draagvlak is dus geen vast gegeven, het beweegt mee met wat er in de wereld en in de portemonnee gebeurt.
Een rode draad door het rapport is netcongestie. Steeds meer Nederlanders maken zich zorgen over een vol stroomnet, wat hen ervan weerhoudt om stappen te zetten die eigenlijk prima mogelijk zijn. Gedragsonderzoeker Judith Roumen van Milieu Centraal benadrukt dat die zorg in veel gevallen onnodig is: “Verduurzamen in huis, zoals met een hybride warmtepomp, is vaak nog prima mogelijk zonder dat de aansluiting verzwaard hoeft te worden.” Netbeheerder Stedin introduceerde eerder al de eKlok-app als hulpmiddel om slim om te gaan met de drukte op het net. En wie thuis al zonnepanelen heeft, kan met een thuisbatterij zelf sturen op wanneer energie wordt opgeslagen en gebruikt, zonder het net extra te belasten.
Mobiliteit blijft het lastigste domein. De fossiele auto zit diep verankerd in hoe mensen zich verplaatsen en wat ze daarvoor willen betalen. Toch laat ook hier de flitspeiling zien dat bereidheid kan groeien, als de financiële randvoorwaarden kloppen.
